مركز جامع سلامت نگين آزادى / روش درمان سرطان / همه چیز درباره ی شیمی درمانی
مدت زمان مطالعه ۱۶ دقیقه

همه چیز درباره ی شیمی درمانی

بیماران سرطانی و همراهان آن ها اغلب با شنیدن نام شیمی درمانی نگران می شوند و از بهبود ناامید می گردند در حالی که شیمی درمانی یکی از روش های درمانی موثر در بیماران سرطانی است که طی سال های زیادی نتایج موثری در درمان سرطان داشته است. در ادامه به توضیحات بیشتری در این باره می پردازیم.

استفاده از شیمی درمانی

درمان سرطان با شیمی درمانی

سرطان چیست؟

سرطان به طور کلی به حالتی از سلول های بدن که رشد غیر عادی از لحاظ ژنتیکی و حالت توده ای دارند گفته می شود. امروزه در درمان سرطان از روش های جراحی، پرتودرمانی و شیمی درمانی استفاده می شود که البته پزشکان و محققان هنوز هم درحال مطالعه در ضمیمه ی درمان سرطان و راه های بهبود شرایط بیماران سرطانی هستند.

 

شیمی درمانی چیست؟

شیمی درمانی یک درمان رایج برای بیماری هاست که سلول ها و بخصوص سلول های غیر طبیعی و سلول های سرطانی را با استفاده از مواد شیمیایی و داروهای شیمیایی از بین می برد.

از شیمی درمانی در جهت بهبود کامل، کاهش دائم و موقت سلول های سرطانی، در بدن استفاده می شود.

درمان های دیگر( جراحی و پرتو درمانی) به صورت موضعی عمل کرده ولی شیمی درمانی روی روند پراکندگی سلول های سرطانی در کل بدن و رشد تومور اولیه تاثیر می گذارد. گاهی برای درمان سرطان از چند روش درمان به طور هم زمان و یا دوره ای استفاده می شود. متاسفانه بخاطر عوارض جانبی شیمی درمانی این روش درمان، تصور ترسناکی برای افراد دارد در صورتی که گاهی اوقات این روش بهترین انتخاب ممکن است چرا که استفاده‌ از داروهای شیمیایی در جهت متوقف ساختن رشد سلول های سرطانی است و همچنین می تواند سلول های سرطانی که در اثر انتشار از سلول اولیه در قسمت های مختلف بدن پراکنده شده اند را از بین ببرد. لازم به ذکر است که امروزه بسیاری از عوارض جانبی این روش درمان، قابل کنترل است.

درمان سرطان با شیمی درمانی

شیمی درمانی در مرکز درمان سرطان نگین آزادی

استفاده از شیمی درمانی به چه هدفی انجام می شود؟

شیمی درمانی در روند درمان بیماران سرطانی با توجه به شرایط و مرحله بیماری به اهداف زیر انجام می شود:

درمان

برای معالجه کامل سرطان استفاده می شود. یعنی در بعضی مواقع در صورت امکان با استفاده از این روش سرطان به طور کامل درمان شده و باز نمی گردد. اطلاع از اینکه سرطان فرد درمان شده ممکن است سال ها طول بکشد.

 

کنترل

کوچک کردن تومور ها و جلوگیری از رشد دوباره و انتشار سلول های سرطانی در جهت طول عمر بیمار و کنترل شرایط بیمار استفاده می شود.

در بسیاری از موارد سرطان کاملا درمان نمی شود بلکه به عنوان یک بیماری ضمیمه ای مانند: بیماری قلبی، فشار خون، دیابت و… کنترل می شود. گاهی تصور می شود سرطان درمان شده درصورتی که دوباره بروز می کند و در این موارد درصورت لزوم از شیمی درمانی استفاده می شود.

 

تسکین

در مراحل سرطان پیشرفته برای کاهش علائم ناشی از بیماری استفاده می شود که شیمی درمانی تسکینی یا تسکین دهنده گفته می شود و در جهت بهبود کیفیت زندگی بیمار کاربرد دارد.

نوع عملکرد شیمی درمانی

سرطان به طور ساده یک اختلال در مرحله ی رشد و تولید مثل سلول های بدن است، که این سلول های دارای اختلال تکثیر می شوند و به صورت توده درآمده،  هجومی و خطرناک می باشند. به طور کلی علل ایجاد سرطان به صورت ژنتیکی و محیطی است. داروهای شیمیایی که در شیمی درمانی استفاده می شود، روی تقسیم سلولی در مراحل مختلف چرخه ی تولید مثل و تکثیر سلول های سرطانی تاثیر می گذارد و در سرطان هایی که سرعت تکثیر بالایی دارند تاثیر بسزایی دارد. این داروها ( شیمی درمانی) سبب آسیب رساندن به سلول ( سرطانی) می شوند بطوری که سلول دچار تغییرات اساسی شده و رشد آن متوقف می گردد. این روند به برنامه ریزی برای مرگ سلول هم معروف است. محققان همچنان درحال مطالعه و تحقیق درباره ی ویژگی های منحصر به فرد، خصوصیات، درصد خطرناکی و مقاومت سلول های سرطانی هستند. در طی درمان با شیمی درمانی سلول های سالم بدن نیز آسیب دیده و دچار مشکل می شوند، این تحقیقات در راستای این است که فقط سلول های سرطانی به تنهایی مورد هدف قرار بگیرند و سلول های سالم آسیب کمتری دیده و حتی بدون آسیب رساندن به سلول های دیگر باشد.

 

شیمی درمانی و انواع آن

 

طبقه بندی انواع شیمی درمانی به دارویی که استفاده می شود بستگی دارد. این دسته بندی تا حدودی به نوع عملکرد داروی استفاده شده، مواد شیمیایی که در بیماری ها و درمان آنها مصرف می شوند و یا فرمول شیمیایی و ترکیبات وابسته بهم می باشد. یک سیستم طبقه بندی و کد بندی برای مواد شیمیایی درمانی وجود دارد که در زیر به آن میپردازیم.

 

آکلیله کننده ها

 

این داروها روی DNA سلول های سرطانی اثر می گذارند به این صورت که باعث تغییرات شیمیایی درون DAN می شوند. همچنین با جفت شدن و پیوند های شیمیایی با عوامل درون سلول بر روی مراحل مختلف چرخه عمر سلول ها تاثیر گذاشته و مرگ سلول را موجب می شوند.

 

آنتی متابولیت ها

 

ساختارهای پروتئینی هستند که سلول ها از آن تقلید کرده و وقتی از آنها استفاده می کنند فایده ای ندارد و سلول ها از گشنگی از پا در می آیند. در واقع این نوع دارو از تقسیم سلول با مهارکردن سلول ها در ساخت DNA (که نوعی پروتئین هست) جلوگیری می کنند.

 

آلکالوئیدهای گیاهی

در ساختار، رشد، تقسیم و تکثیر سلول ها، فاز ها و چرخه های مختلفی وجود دارد. به طور کلی این دارو روی فاز M چرخه سلولی تاثیر گذاشته ، رشد و تقسیم سلول ها را متوقف می کند.

 

آنتی بیوتیک های ضد توموری

این آنتی بیوتیک ها با آنتی بیوتیک هایی که برای عفونت استفاده می شوند فرق دارد. این دارو از وارد شدن سلول به فاز۱ G (شروع ساخت مجدد DNA ) و همچنین از ورود سلول به فاز S که همان شبیه سازی DNA می باشد جلوگیری کرده و به این صورت تولید مثل سلول ها را متوقف می کند. اغلب داروهای گفته شده تاثیر بر روی تقسیم سلولی دارند و یا مانع سنتز شدن DNA می شوند. جدیدا بعضی داروها هستند که بر روی DNA تاثیر نمی گذارند و سلول های غیر طبیعی در انواع خاصی از سرطان را مورد تهاجم قرار می دهند، بعضی از داروهای دیگر نیز برای کنترل و تعدیل رفتارهای سلول های سرطانی بدون حمله مستقیم به خود سلول های سرطانی استفاده می شود. داروهای هورمونی از این نوع می باشند.

سرطان ریه

سرطان ریه یکی از انواع سرطان های رایج

روش ها و برنامه ریزی شیمی درمانی

حال جسمی، روحی، نوع سرطان، محل و اندازه تومور،  تاثیر گذاری سرطان روی سلامت کلی و عملکرد طبیعی بدن می باشد، دوزها، نحوه مصرف داروها و تعداد جلسات و مدت درمان تعیین می شود.

  • شیمی درمانی نئوآدجوونت: به درمان شیمیایی که پیش از هر درمان موضعی، برای کوچک کردن و کم حجم کردن تومور اولیه انجام شده، گفته می شود که پس از آن معمولا درمان موضعی از قبیل جراحی و یا پرتو درمانی انجام می گیرد.
  • شیمی درمانی آدجوونت: این روش هنگامی که شواهد کمی از وجود دوباره سرطان، یا خطر عود کردن سرطان باشد کاربرد دارد.
  • روشی دیگر که به آن ترکیبی می گویند و تا حدودی دارای شباهت به روش پیش معالج هم می باشد که در آن با توجه به نظر کمیسیون پزشکی و یا پزشک معالج از روش های درمانی سرطان مانند پرتو درمانی و جراحی هم راستا و هم زمان با شیمی درمانی استفاده می شود. از جمله مزایای این سبک از درمان کاهش مقاومت سلول های سرطانی است. همچنین استفاده از داروهای مختلفی که روش های مختلفی در درمان دارند، باعث می شود که سلول های سرطانی بیشتر از بین بروند.

 

انتخاب و گزینش دارو در شیمی درمانی

 

در بعضی موارد یک روند ثابت با توجه به دوز دارو، نوع دارو و برنامه ی شیمی درمانی متناسب با آن دارو برای انتخاب داروی شیمی درمانی وجود دارد که پزشکان از آن استفاده می کنند. گاهی پزشکان داروهای مختلف با درمان های مختلف درکنار هم را انتخاب می کنند.

 

در این مورد برای انتخاب دارو شرایط کلی بیمار از جمله سن بیمار، سلامت جسمی و روحی، بیماری های دیگر، سرطان های قبلی، نوع سرطان، مرحله سرطان، میزان دوز دارو و…. محاسبه و مورد بررسی قرار می گیرد. بسته به نوع دارو، دوز دارو متفاوت خواهد بود. دوز دارو برای سنین مختلف متفاوت است. این موارد با صلاح دید پزشک انتخاب و برنامه ریزی می شود.

 

دوره های شیمی درمانی چگونه است؟

یکی از مهمترین موارد در طول دوران شیمی درمانی چکاب کامل از شرایط جسمی بیمار می باشد. برای این منظور آزمایش خون لازم است که شرایط بیمار برای مقابله با عوارض جانبی شیمی درمانی درنظر گرفته می شود.

از جمله موارد مهم در شیمی درمانی سلامت کبد و درستی عملکرد کبد و سلامت خون می باشد.

کبد:

یکی از فعالیت های کبد تجزیه مواد شیمیایی و داروها است. شیمی درمانی می تواند بر سلامت کبد تاثیر بگذارد. چنان چه آزمایش خون مشکلات کبدی را نشان دهد ممکن است شیمی درمانی تا بهبودی کامل کبد به تعویق بیفتد.

سلامت خون

  • اگر تعداد گلبول های قرمز و یا پلاکت ها قبل از شیمی درمانی کمتر از مقدار استاندارد باشد، ممکن است شیمی درمانی تا رسیدن پلاکت ها و یا گلبول های قرمز به حد نصاب به تعویق بیفتد.

 

  • انجام آزمایش خون منظم در طول درمان حائز اهمیت است چرا که عملکرد کبد و خون تا حد ممکن سالم بماند و همچنین نظارت بر روند درمان و میزان اثر بخشی آن مشخص شود.

 

  • پس از آزمایش و چکاب و اطمینان از موارد گفته شده، پزشک با صلاح دید خود درمان با شیمی درمانی را تجویز می کند.

 

قبل از عمل جراحی

 

پس از عمل جراحی برای از بین بردن سلول های سرطانی باقی مونده و جلوگیری از شیوع دوباره سرطان.

 

برای کاهش سرعت بیماری و پیشرفت بیماری، همچنین کاهش علائم موجود و یا جدید در مراحل بعد.

 

معمولا شیمی درمانی به صورت دوره ای انجام می گیرد. به صورتی که پس از در نظر گرفتن نوع و مرحله سرطان، به صورت یک دوز در روز تا هفته ممکن است طول بکشد که معمولا اگر بیمار نیاز به بیش از یک دوره درمان داشته باشد بین دوره ها استراحت در نظر گرفته می شود. در این صورت هم عوارض جانبی تا حدودی بهتر می شود و هم سلول های سالمی که آسیب دیده اند فرصت بازسازی و ترمیم دارند.

 

برخی افراد نیاز به آماده سازی روحی و روانی دارند. برای اینکار مشورت کردن و مشاوره گرفتن درباره ی جنبه های مختلف از جنبه روانی، روحی سرطان و شیمی درمانی مفید است.

 

نحوه استفاده از داروی شیمی درمانی

این درمان به صورت تزریقی و گاهی به شکل خوراکی انجام می شود.

حالت تزریقی به چند صورت است

  • تزریق عضلانی.
  • تزریق اینتراکتل: که در این نوع تزریق، دارو به فضای خالی بین بافت هایی تزریق می شود که مغز و ستون فقرات را پوشانده اند.
  • تزریق داخل صفاقی: که دارو به بخش داخل شکمی قسمتی که کبد و روده ها و معده قرار دارند مستقیم تزریق می شود.
  • تزریقی که توسط پرستار با قرار دادن وسیله ای به نام پورت با عمل جراحی سرپایی داخل بدن قرار می گیرد. این سبک از تزریق دارای پمپ می باشد که میزان دارو و رسیدن آن به قسمت سرطانی خیلی دقیق می باشد. هر میزان از دارو که لازم است در طول درمان به بدن وارد می شود گاهی در طول هفته ها این وسیله ها روی بدن نصب است.

 

عوارض های پس از شیمی درمانی و راه های مقابله با آنها

تمام عوارض شناخته شده ی شیمی درمانی، برای تمامی بیمار ها پیش نمی آید.

 

تهوع و استفراغ

این حالت برای ۷۰ درصد از بیماران پیش می آید. برای بهبود و جلوگیری از آن داروهایی به تجویز دکتر به صورت خوراکی و تزریقی استفاده کنید.

 

موارد زیر در کاهش و کنترل تهوع و استفراغ موثر می باشد:

غذاهای چرب، سنگین و خیلی شیرین مصرف نکنید. از غذاهای سبک استفاده کنید. اندازه‌ی غذا مصرفی خود را کم کنید و تعداد وعده ها را بیشتر کنید به صورتی که حداقل روزی ۵ تا ۶ وعده در روز مصرف کنید. بوی غذای داغ تهوع را بیشتر می کند بگذارید غذا سرد شود و همچنین از پختن غذا اجتناب کنید. برای کنترل تهوع از راه دهان تنفس آرام بکنید.

 

ریزش مو

در دوره های درمانی با شیمی درمانی، با استفاده بعضی از این داروها امکان ریزش مو وجود دارد. حدودا ۲ تا ۳ هفته بعد از اولین دوره درمان ریزش مو شروع می شود. که معمولا در سرتاسر بدن می باشد. این از دست دادن، به صورت موقتی بوده و پس از اتمام دوره درمان موها دوباره شروع به رشد می کنند.

 

راهکار های موجود:

  • برای شستن موهای سر از آب داغ استفاده نکنید.
  • از سشوار با باد سرد استفاده کنید.
  • از رنگ مو، کش مو و شانه هایی با دانه های ریز استفاده نکنید.
  • با توجه به دارویی که برای درمان لازم است اگر در عوارض آن دارو ریزش مو حتمی است، از قبل موهای خود را کوتاه کرده تا آسیب روانی کمتری داشته باشید. از کلاه گیس هم می توان استفاده کرد.

 

خستگی مفرد

گاهی احساس خستگی دارید به صورتی که حتی با استراحت نیز این احساس از بین نمی رود.

با برنامه ریزی و مدیریت می توان زمانی که حال جسمی مساعد بود، کارهای مهم خود را انجام داد. همچنین بهتر است در زمانی که احساس خستگی نمی کنید، غذا صرف شود چرا که میل به غذا در آن زمان بیشتر است.

پیاده روی روزانه می تواند کمک بسزایی در رفع احساس خستگی داشته باشد. استراحت بیش از حد، خستگی را بیشتر می کند.

این خستگی میتواند روی حافظه نیز تاثیر بگذارد. برای رفع این مشکل، آدرس، شماره تماس، مشخصات فردی، سابقه بیماری ها و …. درون دفترچه ای نوشته و همراه داشته باشید. کارهای مهم و روزانه را یادداشت کنید.

کم شدن تعداد گلبول سفید خون و احتمال ابتلا به عفونت

پس از ۷تا۱۴ روز بعداز شیمی درمانی رخ می دهد. با کاهش گلبول های سفید در واقع ایمنی بدن ضعیف شده و احتمال بروز عفونت در بدن بالا می رود. نکات کلیدی برای جلوگیری از عفونت:

  • در طی درمان از احتمال عفونت جلوگیری کنید برای مثال در طی آشپزی، خیاطی و …. اگر دچار زخم و با بریدگی شدید با آب و صابون شسته و رویش را چسب بزنید.
  • از افرادی که دارای عفونت بودند و یا هستند دوری کنید. منظور از عفونت هرگونه بیماری که منجر به عفونت می شود. مثل سرماخوردگی گلو درد و…
  • از بودن در مکان های شلوغ اجتناب کنید، مثل فروشگاه ، مکان ها و وسایل عمومی و…
  • برای پیشگیری از احتمال عفونت استفاده از ماسک می تواند کمک شایانی کند.
  • وقتی تعداد گلبول سفید کاهش می یابد، ممکن است هیچ گونه علامتی در بدن شما نشان داده نشود با هرگونه نشانه مثل تب بالا، لرز، تعریق زیاد که نشانه عفونت می باشد به دکتر مراجعه کنید. در صورت لزوم ممکن است دکتر درمان را به بعد موکول کند و کاهش گلبول خون را درمان کند.

 

کم شدن پلاکت های خون و مشکلات خون ریزی

پلاکت ها درون خون هستند که از خونریزی های بدن و کبودی های بدن جلوگیری می کند. درواقع پلاکت ها انعقاد خون در بدن را انجام می دهند.

پلاکت های خون در طی شیمی درمانی کم می شود. از نشانه های ظاهری می توان به زود کبود شدن یا قرمزی بدن، خونریزی لثه ها، بینی و… اشاره کرد.

  • درصورت مشاهده هر کدام از این موارد به پزشک معالج اطلاع دهید.
  • درصورت استفاده ازهرگونه رقیق کننده خون، حتما با پزشک مشورت کنید.
  • حین ورزش و فعالیت های فیزیکی مواظبت بیشتر لازم است.
  • درمواقع استفاده از مسواک، ترجیحا از مسواک نرم و به آرامی استفاده شود تا لثه ها خونریزی نکنند و یا زخمی ایجاد نشود.
  • در اصلاح صورت از ریش تراش استفاده شود.
  • حین استفاده از هرگونه وسیله تیز و چاقو مواظبت را بیشتر کرده که بریدگی ایجاد نشود.
  • درصورت نیاز با صلاح دید پزشک ممکن است بین دوره ی دریافت دارو فاصله بیشتری ایجاد شود و ممکن است نیاز به تزریق پلاکت نیز باشد.

 

کم شدن گلبول های قرمز خون و کم خونی

اگر تعداد گلبول های قرمز بدن کم باشد احساس خستگی شدید، رنگ پریدگی و تنگی نفس حین کار و … ممکن است پیش بیاید. گاهی همه نشانه ها و گاهی فقط یکی بروز می کند. با مشهود شدن هر یک از این نشانه ها به پزشک مراجعه کنید. گاهی هموگلوبین خون، خیلی کاهش می یابد، با توجه به این شرایط پزشک دستور دریافت خون می دهد. برای این کار، ابتدا نمونه خونی گرفته و طبق ویژگی های خونی فرد، خون تزریق می شود. برای جلوگیری از کم خونی و بالا نگه داشتن هموگلوبین خون، استفاده از جگر، گوشت قرمز، ماهی، تخم مرغ و سبزیجات با برگ سبز که حاوی آهن بالا هستند توصیه می شود.

 

التهاب غشاء مخاطی

ممکن است در دهان و گلو زخم شود و یا لثه و زبان خونریزی داشته باشد. معمولا بعداز ۳ تا ۷ روز بعد از اولین شیمی درمانی این عارضه بروز می کند. این زخم ها باعث احساس سوزش و درد در دهان می شود و غذا خوردن را سخت می کند، باعث بی اشتهایی می شود. از طرفی وجود این زخم ها زمینه ی عفونت های باکتریایی، قارچی و ویروسی را فراهم می کند. برای پیشگیری از این موارد اجتناب کنید زیرا باعث شدید شدن و سخت شدن شرایط می شود.

فقر بهداشت و دهان، بیماری های کلیوی، سیگار کشیدن مصرف الکل و غذاهای سفت، استفاده از تنباکوی جویدنی. دهانتان را با آب نمک روزانه ۲ تا ۳ بار بشورید. از دهان شوی استفاده کنید. در روز تعداد دفعات مسواک زدن را بیشتر کنید. مراقبت از لب ها و استفاده از مرطوب کننده های لب پیشنهاد می شود.

 

بی اشتهائی

غذا را سرد میل کنید. از آدامس بدون مواد افزودنی و آب نبات ترش بدون شکر استفاده کنید.  به دلیل بی اشتهایی میل به غذا را از دست می دهید و وزن کم می کنید، که برای مبارزه با بیماری نباید ضعیف شوید پس خوب غذا بخورید.

 

شیمی درمانی و باروری

  • شیمی درمانی در خانم ها بر روی تخمدان و در آقایان بر روی بیضه ها تاثیر می گذارد.
  • بعضی از داروهای شیمی درمانی مردان را عقیم می کند.
  • بانک اسپرم برای آقایان پیشنهاد می شود.
  • در خانم ها معمولا پس از اتمام دوره درمان مشکلات تا حدودی زیادی حل می شود.

نکات پایانی

ورزش و نرمش، پیاده روی روزانه می تواند کمک بسزایی هم در رفع احساس خستگی و هم در روحیه بیمار داشته باشد. شادی و خنده سطح ایمنی فرد را به خودی خود افزایش می دهد. برای این منظور از فیلم های کمدی، کتاب های فکاهی و طنز استفاده کنید و با افراد خوشحال و شوخ معاشرت بیشتری داشته باشید. مثبت اندیشی و مطالب زندگی لذت بخش می تواند در حفظ روحیه بیمار تاثیر بسزایی داشته باشد.

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: 0 میانگین: 0]
برچسب ها:
مقالات مرتبط
درمان قطعی سرطان مثانه

درمان قطعی سرطان مثانه

تومور یا سرطان مثانه در واقع رشد غیرطبیعی سلولهای مثانه است.مثانه عضوی توخالی در پایین حفره لگن است و محل تجمع ادرار تولید شده از کلیه هاست

درمان سرطان با ایمونوتراپی

درمان سرطان با ایمونوتراپی

ایمونوتراپی، نوعی درمان سرطان است که به سیستم ایمنی در مقابله با سرطان کمک می‌کند. کار سیستم ایمنی، دفاع از بدن در...

سرطان خون درمان دارد؟

سرطان خون درمان دارد؟

لوکمی، سرطان گلبول های سفید خون است که در مغز استخوان آغاز می شود. سرطان خون به دو روش گروه بندی می‌شود: نوع گلبول های...

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

0 دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Call Now Buttonتماس با نگین آزادی